Creole jazz và nguyên hình của jazz

Đâu phải tình cờ mà jazz có mặt trên đời. Jazz sinh ra từ trong cuộc sống tận cùng thương đau của người da đen. Sự ra đời của jazz và Creole jazz Người Creole sinh ra từ cuộc hỗn huyết giữa người Pháp và người da đen, bởi vì New Orleans ban đầu thuộc […]

Đâu phải tình cờ mà jazz có mặt trên đời. Jazz sinh ra từ trong cuộc sống tận cùng thương đau của người da đen.

Sự ra đời của jazz và Creole jazz

Người Creole sinh ra từ cuộc hỗn huyết giữa người Pháp và người da đen, bởi vì New Orleans ban đầu thuộc quyền thống trị của Pháp. Dù đây là vùng đất có chế độ nô lệ, nhưng đương thời người Creole hoàn toàn cách biệt với người da đen và còn được coi là thuộc giai cấp tư sản ngang hàng với người da trắng. Trớ trêu thay, sau khi người nô lệ da đen được giải phóng thì người Creole lại bị đánh đồng với người da đen và đối mặt với sự phân biệt chủng tộc.
Không bao lâu sau khi hòa nhập lại xã hội người da đen, Creole jazz dung hợp với jazz da đen, trở thành một thứ jazz độc nhất, còn âm nhạc Creole lúc ban đầu là thứ hoàn toàn được mài dũa theo kiểu Tây phương. Giai điệu mà người Creole trình diễn, thuật ngữ gọi là “Creole tune”, còn jazz mà người Creole diễn tấu thì gọi là “Creole jazz”.

brassband-jazz

Các nghệ sĩ của Eureka Brass Band trên đường phố năm 1961

 

Cuộc đời của người nô lệ da đen là chuỗi ngày bị bắt lao động rất khắc nghiệt. Họ mới đem nỗi nhọc nhằn đó viết thành lời ca, để mỗi khi nhớ về cố hương Phi châu, họ gõ thùng phuy làm trống rồi hòa mình theo tiết tấu mà nhảy múa, vừa ca hát vừa trình diễn lại một cách phóng túng những đoạn nhạc của người da trắng tình cờ lọt vào tai họ. Ngày qua ngày, cái cảm âm tiết tấu đã ăn sâu tự nhiên trong thân thể người da đen hợp nhất với lề lối hòa thanh (harmony) của âm nhạc Tây phương mà sinh ra jazz.
Hầu như loại nhạc nào người da đen cũng đem ra múa hát, có Thánh ca, rồi hành khúc, hò lao động và cả dân ca châu Âu. Nhạc cụ diễn tấu là những vật dụng hàng ngày chế thành như trống thùng phuy, bass chậu thiếc (washtub bass), bộ gõ bằng gỗ khoét rỗng (kiểu như slit drum)… Có thể nói jazz đã phát sinh ở New Orleans một cách hết sức tự nhiên, đương sơ được coi là “thứ âm nhạc dành cho nhảy múa”. Tuy nhiên, người da đen thời đó ngoại trừ cảm âm tiết tấu thiên bẩm ra không hề có một hàm dưỡng kiến thức âm nhạc nào.

brassband

Một nhóm brass band năm 1890

 

Thứ âm nhạc họ chơi lúc bấy giờ đơn thuần chỉ là một hợp tấu pha trộn tiết tấu châu Phi với giai điệu Tây phương mà thôi. Người da trắng cảm thấy rất sảng khoái với thứ âm nhạc nhảy múa lấy trọng tâm tiết tấu mà người da đen trình diễn, mới bắt đầu dung nạp nó như một thứ âm nhạc thương mại của mình.
Theo dòng thời đại, đời sống của người da đen cải thiện dần, bắt đầu xuất hiện những tay chơi nhạc học hành rất căn
cơ. Hòa thanh cũng ngày thêm hoàn hảo, rồi chẳng biết cụ thể vào thời điểm nào nhưng có thể nói khoảng cuối thế kỷ XIX, jazz đã thành hình. Nhờ người da trắng chỉ dẫn cho cách thức hòa âm, phối khí mà người da đen vốn không được giáo dục âm nhạc cũng trở nên quen thuộc với cảm âm hòa thanh bài bản. Nào là đặt thêm vào melody một hòa thanh rất đẹp của quãng 3 và quãng 6, rồi bè bass ưu tiên một cho nốt chủ âm và nốt quãng 5, đẩy tác phẩm lên đỉnh bằng tiết tấu. Bước vào thế kỷ XX, hình hài jazz hiện tại đã dần dần xuất hiện.

Nguyên hình của jazz – Brass Band

Nhiều loại hình âm nhạc như blues, ragtime… được cho là nguồn cội của jazz, trong đó còn có những ban nhạc kèn (brass band) ở New Orleans cũng chiếm một phần trọng yếu. Diễn tấu ragtime cơ bản là ban nhạc trình diễn, trong khi người da đen chẳng khi nào có tiền bạc dư dật để mua được nhạc cụ cao giá. Họ tụ họp chơi nhạc theo kiểu bây giờ gọi là âm nhạc đường phố (street music) chỉ với cây đàn banjo có nguồn gốc từ châu Phi, thêm trống và bộ gõ tự chế. Rồi thời gian trôi đi và mang đến những điều tốt đẹp làm đổi thay tình hình âm nhạc.
Năm 1865, nội chiến Nam-Bắc tới hồi bế mạc bằng chiến thắng của quân miền Bắc. Quân bại trận miền Nam giải tán, đội âm nhạc lục tục bán tống bán tháo nhạc cụ của mình. Đó cũng chính là cơ duyên để người da đen có cơ hội sở hữu đủ thứ nhạc cụ đã dùng qua với giá rẻ. Khoảng từ thập niên 1870, New Orleans bắt đầu xuất hiện các ban nhạc brass band sử dụng nhạc cụ Tây phương đi diễu hành trên đường phố. Thể loại (genre) âm nhạc, nói cho đúng hơn là, hình thái âm nhạc này, đã trở thành cơ bản cho New Orleans jazz phát triển sau này. Nguyên hình của jazz ra đời.
Đương thời, cấu thành một brass band thường sử dụng các nhạc cụ cornet, trumpet, trombone, clarinet, saxophone để đảm trách melody, kèn tuba đảm đương bè bass, trống snare-drum đảm nhận rhythm. Đến khoảng thập niên 1950 có đưa thêm vào kèn baritone horn và alto horn.

Nhóm nhạc brass band The Dirty Dozen Brass Band

Nhóm nhạc brass band
The Dirty Dozen Brass Band

Brass band không chỉ chơi các bản hành khúc (march) mà còn trình diễn các bản nhạc quen thuộc lúc bấy giờ với đủ thể loại từ ragtime, spirituals, blues, cho tới dân ca… Thành viên của brass band thường là những nghệ sĩ kỳ cựu chớ còn mấy tay chơi nhạc trẻ tuổi không mấy khi được đưa vào đội hình. Những nhạc sĩ của jazz thời kỳ đầu như Buddy Bolden (1877–1931), Bunk Johnson (1879–1949), Kid Ory (1886–1973)… đều có trải nghiệm chơi nhạc trong brass band.
Bản jazz kinh điển When the Saints Go Marching In cũng là một hành khúc. Tuy nhiên, có một điều nên thấy ở đây là nhạc phẩm này được sử dụng trong diễu hành tang lễ. Nội dung ca từ của nó là một khúc cầu hồn (requiem) đầy những lời mỉa mai châm biếm, chúc mừng vì đã giải thoát khỏi khổ đau đời này. Đối với người da đen, những người mà cả đời bị ngược đãi như nô lệ, thì chỉ có cái chết họ mới biết được thế nào là “jazz” tức “tự do”. Cũng vì lý do này mà buổi diễu hành tang lễ của người da đen thường được tổ chức trong tinh thần rất vui vẻ, phấn khởi.

TUỆ HY

Tin mới nhất

Bấm để xem thêm

loading...